1 . Charakterystyka pracy umysłowej .

Tradycyjnie został przyjęty pogląd , że fizjologia pracy zajmuje się głównie dziedziną pracy mięśniowej , a więc fizycznej , zaś psychologia pracy - pracą umysłową . Istotnie psychologia pracy ; głównie zaś ta jej dziedzina, którą nazwano psychologią inżynieryjną, zajęła się problematyką odbioru i przetwarzania informacji oraz podejmowania decyzji, a więc czynnościami wykonywanymi przez układ nerwowy człowieka.

Psychologia pracy jednak nie ogranicza się do badania odbioru i przetwarzania informacji czy podejmowania decyzji . Zajmuje się ona także czynnościami wykonawczymi , rozwijając i usprawniając naukę o ruchach , a więc czynnościach wykonywanych przez układ mięśniowy.

Pod wpływem postępu technicznego w licznych dziedzinach zaczęła się zacierać różnica między pracą fizyczną a pracą umysłową . Taka tendencja spowodowała , że we wszystkich krajach zainteresowanych zagadnieniami pracy umysłowej zaczęto dokonywać analizy czynników określających zaistniały stan rzeczy . Wydaje się , że można wyróżnić tutaj trzy główne przyczyny:

1) postęp techniczny w zakresie środków wytwarzania transportu i łączności , w wyniku którego prace ciężkie i uciążliwe są w coraz większym stopniu przejmowane przez mechanizmy, robotnicy zaś wykonują coraz częściej prace zawierające znaczny element ładunku intelektualnego , 2) wzrost zatrudnienia w sektorze usług ,dla którego przetwarzającym typem pracownika jest pracownik umysłowy,

3) wzrost znaczenia tzw. zaplecza technicznego i służb społeczno-ekonomicznych

( biura konstrukcyjne i projektowe, działy planowania i analizy ekonomicznej czy

służby społeczne w przedsiębiorstwie ) , co w sposób zasadniczy zmienia strukturę

funkcjonalną zatrudnienia .

W rezultacie zaobserwować można szybki wzrost odsetka pracowników umysłowych wśród ogółu zatrudnionych w większości krajów świata . Podobna tendencja występuje również w Polsce . Jednocześnie odbył się i odbywa się nieuchwytny dla statystyki proces coraz większego nasycenia treścią intelektualną pracy robotników , co jest bezpośrednią konsekwencją stosowania w coraz szerszym zakresie sprawniejszych metod technicznych i organizacyjnych . Zjawiska te w pełni uzasadniają bliższe zainteresowanie pracą umysłową nie tylko od strony ekonomicznej i socjologicznej , ale również z punktu widzenia analizy ergonomicznej , tzn. z uwzględnieniem szeroko pojętych warunków pracy. Wydaje się w związku z tym celowe zdefiniowanie istoty pracy umysłowej.

Istotą pracy umysłowej jest podejmowanie decyzji na podstawie informacji zewnętrznych ( eksteroceptywnych ) i wewnętrznych ( prioprioceptywnych ).Tak więc w analizie układu człowiek praca istota pracy umysłowej skupia się w pierwszych dwóch etapach procesu pracy : odbiór informacji oraz przetwarzanie informacji i podjęcie decyzji .